[:en]Caught on Camera (or not!)

Os ydych chi’n mynd am dro yng nghoedwig Clocaenog, Rhuthun, yn anffodus mae’n anhebygol iawn
y gwelwch un o’r wiwerod coch sy’n byw yno. Mae’r boblogaeth ar ei isaf erioed felly dim ond drwy
waith grwp o wirfoddolwyr ymroddedig sy’n mynd ag yn gwiro lluniau’r camerau a osodwyd drwy’r
goedwig y gwelwn lle mae’r wiwerod coch yn bodoli.
Erbyn heddiw mae 35 o’r camerau hyn wedi eu lleoli o fewn y goedwig. Mae’r 5,500 hectar wedi eu
rannu yn bedwar bloc. Mae yna 4 gwirfoddlowr hyfforddedig yn arwain grwpiau o wirfoddolwyr
eraill i wirio’r camerau bob 6 wythons.

Trefn arferol y grwpiau i’w cychwyn o ‘sied y gwirfoddolwyr’ am 10 y bore. Llenwi’r ceir gyda’r
gwirfoddolwyr sy’n bresennol a mynd un ar ol y llall i’r bloc pennodol. Dywedwyd llawer tro bod pob
rhan o’r coedwig yn edrych yn debyg iawn i’w gilydd, ond buan iawn gyda arweinydd profiadol
mae’n bosib cofio’r ffordd.


Mae’r camerau yn ardal yr Alwen wedi bod yno ers 2014. Pryd hynny gosodwyd 7 camera gan
Cyfoeth Naturiol Cymru, gyda chymorth giwrfoddolwyr, fel rhan o brosiect ‘ Mamaliaid Mewn
Amgylchedd Cynaliadwy’. Dewiswyd yr ardal gan fod blewyn wiwer coch wedi ei darganfod mewn
trap tiwb blew ar dir Dwr Cymru cyfagos. Yn fuan gwelwyd lluniau o wiwerod coch ar y camerau a
gwelwyd rhai eraill ar ambell achlysur ers i’r prosiect ‘ Wiwerod Coch Unedig’ gymryd drosodd yn
mis Hydref 2016.
Yn y 3 bloc arall, mae wiwerod coch wedi eu gweld yn nwyrain y goedwig ond ddim yn y de a’r
gorllewin. Roedd gobeithion uchel o ddal wiwerod coch yn y de gan fod hwn hwyrach yn ‘hot spot’
iddynt gan edrych ar hen ddogfennau. Mae hyn felly yn siomedig nad ydynt wedi eu gweld yno hyd
yma.


Wrth gwrs nid yw canlyniad negyddol yn golygu nad yw’r wiwerod coch yn yr ardal. Rydym yn
gwybod fod y boblogaeth yn isel iawn, felly mae’r tebygrwydd o’i ddal ar gamera hefyd yn isel. Mae
hefyd yn bosib bod y wiwerod coch yn defnyddio rhan arall o’r goredwig sy’n cynnig gwell cyflenwad
bwyd. Rydym bob amser yn cysidro ffordd gwell o ddefnyddio’r camerau er mwyn cael gwell
canlyniadau. Yn y dyfodol rydym yn bwriadu cynyddu nifer y camerau mewn un ardal er mwyn
cynyddu y siawns o’u gweld.
Fel y gwelwch o’r lluniau sydd hefo’r erthygl hon, mae mwyafrif o’r wiwerod coch wedi eu gweld ar
y camera naill ai ar boncyff coeden neu yn eistedd ar dop bocs bwydo! Yr ydym eto i weld wiwer
goch yn bwyta’r bwyd tu mewn y bocs. Un syniad yw fod y caeadau hwyrach yn rhy drwm, felly fe
wnaethom eu newid am rhai ysgafnach, wnaethom hefyd geisio defnyddio prop i’w dal ar agor, ond
nid oedd hyn yn llwyddiannus. Mae prosiectau eraill wedi ein cynghori fod y wiwerod coch yn
cymryd amser hir i arfer defnyddio’r bocsys bwyd felly rhaid bod yn amyneddgar.

Mae yna gymlhethdod ychwanegol gan fod Bele’r Coed wedi ymddangos yn goedwig Clocaenog yn
dilyn ei ryddhau yn canolbarth Cymru fel rhan o ‘Prosiect Vincent Wildlife Trusts Pine Marten
Reinforcement’. Mae ‘Sid 03’ wedi cartrefu yn nghoediwg Clocaenog ers 2016 ag mae’n ymddangos
yn rheolaidd ar y camerau yn y 4 bloc. Un damcaniaeth yw fod ei arogl yn arbed y wiwerod coch rhag
dod i’r bocsys bwyd a bydd astudiaethau pellach yn edrych ar y posibilrwydd hyn. Yn y cyfamser
mae’r gwirfoddolwyr yn arbrofi gyda wyau a ‘scat’ y Bele i geiso dennu Sid i un rhan o’r goedwig a
gadael i’r wiwerod fynd a dod fel y mynnon i’r bocsys bwyd.

Ers i’r gwirfoddolwyr RSU ddechrau monitro’r camerau yn Tachwedd 2016, dim ond 11 tro mae’r
wiwerod coch wedi eu gweld ar y bocsys bwyd. Gall fod yn siomedig iawn i’r gwirfoddolwyr ar ộl yr
holl ymdrech a roddwyd i hyn ac elfennau eraill o’r prosiect, ond mae’r gobaith o weld un o’r
wiwerod coch sydd yn y goedwig yn annog nhw i ddal ymlaen. Mae bob amser yn gyfle i lawenhau
pan welir un!

Mae gan y gwirfoddolwyr ffolder rhannedig lle mae’r lluniau olaf yn cael eu diweddaru. Mae’n wych
eu bod wedi cymryd perchnogaeth o’r rhan yma o’r prosiect.

Yn ein cyfarfod neasf byddwn yn trafod lleoliad y camerau. Mae llawer wedi bod yn eu safle ers dros
blwyddyn a peth da byddai eu symyd. Edrychwn ar y cynllun coedwigaeth i weld ble mae’r wiwer
goch yn debygol o fod yn chwilio am fwyd. Mae 69% o’r goedwig yn Sbriws Sitka, sydd ond yn cynnig
ychydig o hadau egni uchel, felly mae’n debygol fod y wiwer coch yn ffafrio y rhannau o goed Sbriws
Norwy a Pin.


Fedrwch gael y newyddion diweddar ar tudalen Facebook RSTW!
Cysylltwch a Ceidwad Wiwerod Coch Coedwig Clocaenog : beckyredsquirrel@gmail.com